شاخص اقلیم آسایش گردشگری"Tourism climate index" شاخصی است که به طور سیستماتیک تأثیر عناصر اقلیمی را بر گردشگری مشخص می نماید. برای استفاده از این شاخص به آمارهای ثبت شده درایستگاه های هواشناسی نیاز است. استفاده از این آمار برای تحلیل وضعیت شاخص اقلیم آسایش گردشگری در یک شهر یا منطقه محدود مناسب است اما تحلیل شاخص براساس ایستگاه ها به تنهایینمی تواند بیانگر وضعیت واقعی این شاخص گردشگری در یک منطقه باشد. به این منظور لازم است وضعیت در نقاط بدون آمار هم بررسی شده و مورد تجزیه وتحلیل قرار گیرد. نرم افزارهایGIS با توانایی میان یابی داده های نقطه ای به پهنه ای و میان یابی این امکان را فراهم می آورد تا بتوان بر اساس داده های نقطه ای برداشت شده در ایستگاه ها، شاخص اقلیم آسایش گردشگری را برای یک پهنه محاسبهنمود و آن را مورد تجزیه وتحلیل صحیح قرار دهند، تالاب پیرسلمان در استان همدان و شهر اسدآباد در ردیف تالاب های فصلی واقع است، این تالاب شبیه کاسه ای است که عمق متوسط آن یک و حداکثر دو متر می باشد، آب تالاب پیرسلمان از جوشش چشمه هایی که از کف تالاب می جوشند تأمین می گردد. وسعت آن در حدود 21 هکتار الی 15 هکتار است. تالاب پیر سلمان در حدوده 1920 متر از سطح دریا ارتفاع دارد. در این پژوهش با استفاده از شاخص اقلیم آسایش گردشگری و همچنین با استفاده از امکانات GISزمان های مساعد جهت حضور گردشگران در پیرسلمان مشخص شده است. داده های مورد استفاده در این پژوهش مربوط به میانگین هفت پارامتر اقلیمی در ایستگاه های سینوپتیک و کلیماتولوژی درون و اطراف استان همدان و تالاب پیرسلمان در سال 1389 بوده است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می دهد، شاخص اقلیم آسایش گردشگری تالاب نمایشه های خرداد و شهریور دارای شرایط ایده آل و رتبه ای بالا بوده که این شرایط نشان دهنده بهترین ماه های سال از لحاظ اقلیمی برای حضور گردشگر در تالاب می باشد، در ماه های اردیبهشت، تیر، مرداد و مهر این شاخص عالی بوده، در ماه فروردین بسیار خوب و در ماه های بهمن، اسفند و آبان شاخص اقلیم آسایش گردشگری تالاب دارای رتبه ای قابل قبول و ماه های دی و آذر شاخص اقلیم آسایش گردشگری در حد مرزی قرار دارد.

تالاب­, ها اکوسیستم­, هایی با بهره­, وری بالا هستند که نقش مهمی در رفاه جوامع انسانی دارند. با این­, حال سلامت این اکوسیستم­, های ارزشمند در سراسر جهان به ویژه در کشورهای در حال توسعه به شدت تحت­, تأثیر با فشارهای محیط­, زیستی ناشی از فعالیت­, های انسانی قرار دارد. تالاب­, ها به عنوان یکی از مراکز مهم تأمین­, ­, کننده نیازهای تفرجگاهی شناخته می­, شوند، از سوی دیگر با توجه به تقاضای روزافزون مردم به منظور استفاده از منابع تفرجگاهی و بررسی خواسته­, های مردم جهت فراهم آوردن امکانات و تسهیلات لازم، امری مهم است. ارزش­, گذاری­,اقتصادی ابزاری سودمند به­, منظور برآورد و مقایسه منفعت­, های حاصل از تالاب­, ها و هزینه­, های مربوط به حفاظت از آن­, ها به­, شمار می­, رود. در این پژوهش، ارزش­, گذاری اقتصادی تالاب پیرسلمان با استفاده از روش هزینه سفر انفرادی و فرم تابعی خطی مورد بررسی قرار گرفته است. تعداد 400 پرسش­, نامه بین بازدید­, کنندگان توزیع شد. داده­, ها به صورت مقطعی و پیمایشی در سطح بازدید­, کنندگان تالاب در سال 1398 جمع­, آوری شد. بر اساس نتایج عوامل وضعیت تأهل، شغل، سن، درآمد، فاصله تا تالاب و هزینه سفر مؤثرترین عوامل بر تعداد بازدیدهای سالانه هستند. مازاد مصرف کننده­, ی فردی به ازای متوسط تعداد بازدید، 1391500 ریال به دست آمد. بنابراین، مازاد مصرف کننده­, ی فردی به­,ازای هر بازدید 347875 ریال برآورد شده است. همچنین تعداد کل بازدیدهای سالانه­, ی تالاب 650000 نفر برآورد می­, شود. لذا مازاد مصرف­, کننده کل مورد انتظار، معادل 226118750000 ریال برآورد می­, شود که بیانگر ارزش تفرجی سالانه­, ی تالاب است. نتایج حاصل از این تحقیق، اطلاعات ارزشمندی را به منظور ارتقاء سطح تفرجگاهی تالاب پیرسلمان فراهم می­, آورد و می­, تواند برای تصمیم­, گیران در برنامه­, ریزی­, های بلند مدت، مفید واقع شود.

ارزش گذاری اقتصادی منابع زیست محیطی بخش قابل توجهی از مطالعات اقتصاد محیط زیست را به خود اختصاص داده است. اقتصاددانان محیط زیست معتقدند که انجام ارزش گذاری اقتصادی برای خدمات و منابع غیربازاری و محیط زیستی امری ضروری است. هدف از این مقاله تعیین ارزش خدمات تفریحی تالاب پیرسلمان شهرستان اسدآباد در استان همدان می باشد. برای این منظور از الگوی هزینه سفر انفرادی در چارچوب تابع تولید خانوار Backer استفاده گردید. بر این اساس تابع تولید تفریح، به منظور محاسبه قیمت سایه ای سفر برآورد گردید. سپس تابع تقاضای سفر، با استفاده از اطلاعات مربوط به قیمت سایه ای سفر، تخمین زده شد. در این مطالعه از تعداد 73 بازدید کننده به روش نمونه گیری تصادفی ساده اطلاعات جمع آوری گردید. پرسش نامه ها در طول فصل بهار و تابستان سال 1393 و در محل تالاب تکمیل شده است. نتایج نشان می دهد که زمان، مسافت و هزینه های سفر بر تولید تفریح مؤثر هستند و هزینه نهایی تفریح، با فرض وجود شرایط رقابتی، معادل 208800 ریال در روز برای تالاب پیرسلمان است که قیمت سایه ای تفریح می باشد. ارزش تفریحی سالانه تالاب نیز برابر 4/626 میلیون ریال محاسبه گردیده است. همچنین تقاضای تفریح، رابطه منفی با قیمت سایه ای تفریح و رابطه مثبت با درآمد دارد. از طرف دیگر تمایل به پرداخت هر بازیدکننده، ارتباط مثبت و معنی داری با کیفیت محیط بازدید، سطح تحصیلات، سن و وضعیت تأهل وی دارد. بنابراین می توان با افزایش کیفیت محیط و ایجاد تسهیلات رفاهی بیشتر از طریق سرمایه گذاری بخش خصوصی، ارزش تفریحی تالاب را ارتقاء داد. همچنین لزوم تدوین سند راهبردی توسعه گردشگری در این منطقه امری اجتناب ناپذیر به منظور داشتن نقشه راهی برای افزایش تعداد بازدیدکننده و کاهش آثار مخرب زیست محیطی است.

در این بررسی که از پاییز 1386 تا تابستان 1387 صورت گرفت، به منظور شناسایی ترکیب گونه ای و فراوانی ماهیان در ماهیان تالابهای استان همدان٬ به صورت فصلی از ماهیان تالابهای آق گل ملایر، پیرسلمان اسدآباد و مناطق تالابی رودخانه های حرم آباد و گاماسیاب بوسیله دستگاه صید الکتریکی، تور پرتابی و پره نمونه برداری شد. بر اساس نتایج بررسی های انجام شده بر روی 2983 ماهی صید شده، 23 گونه از 4 خانواده کپورماهیان (Cyprinidae)، رفتگرماهیان خانواده های Balitoridae و Cobitidae و گامبوزیا ماهیان (Poeciliidae) شناسایی گردید که به ترتیب دارای 17، 4، 1 و 1 گونه در مناطق مورد بررسی بودند. در تالابهای آق گل ملایر، پیرسلمان اسدآباد و مناطق تالابی رودخانه های حرم آباد و گاماسیاب بترتیب 8، 10، 17 و 19 گونه ماهی جداسازی گردیدند. همچنین 19 گونه از گونه های بومی کشور و 4 گونه ماهی شامل ماهی حوض، آمورنما یا آمورچه، کپور معمولی و گامبوزیا از گونه های غیربومی کشور هستند. در تالاب آق گل ماهی حوض نقره ای با 82.6 درصد، در تالاب پیرسلمان رفتگرماهی Seminemacheilus sp. با 26.9 درصد، در مناطق تالابی رودخانه های حرم آباد و گاماسیاب، مروارید ماهی موصل (Alburnus mossulensis) بترتیب با 32.5 و 31.8 درصد بیشترین فراوانی را دارا بودند. در کل مناطق تالابی نیز، مروارید ماهی موصل با 28.0 درصد، ماهی حوض وحشی یا نقره ای با 12.5 درصد و سیاه ماهی فلس بزرگ (Capoeta aculeata) با 11.7 درصد غالب بوده اند. در بین خانواده ها نیز، کپورماهیان 78.4 درصد و رفتگرماهیان رودخانه ای 16.8 (Balitoridae) درصد جمعیت تالابهای همدان را تشکیل داده اند. در بین ماهیان شناسایی شده، انواع غیر بومی حدود 16.9 درصد را بخود اختصاص داده اند. در بین گونه های شناسایی شده، بترتیب سیاه ماهی (buhsei C.) ، رفتگرماهی کرمانشاه (Barbatula kermanshahensis) ماهی سفید رودخانه دجله(Squalius lepidus) ، ماهی کالاشپا ( Acanthobrama marmid ) و 2 نوع از رفتگرماهیان شامل Seminemacheilus sp. و Oxynoemacheilus sp.  دارای بیشترین اهمیت اکولوژیک هستند. بررسی کنونی نشان داد که تالابهای اصلی استان همدان از نظر تنوع ماهی متوسط است.

هرچند تالاب ها زمانی بهترین تفرجگاه­های ایران به شمار می­رفتند، ولی در اثر عواملی همچون مدیریت غیرکارا، تعارض انسان-تالاب، تعارضات اجتماعی و عوامل طبیعی، بسیاری از آنها امروزه خشک شده و از بین رفته­اند. مقاله حاضر با هدف ساماندهی تالاب هشیلان کرمانشاه از طریق ظرفیت­سازی و مشارکت اجتماعی، بر اساس یافته­های حاصل از اجرای طرح ساماندهی تالاب هشیلان با رویکرد ظرفیت­سازی اجتماعی انجام شده است. شیوه پژوهش، مشارکتی با کارکرد تحقیق در عمل است. جامعه آماری پژوهش، نهادهای محلی و دولتی و همچنین زنان و مردان روستاهای حوضه تالاب مخصوصاً روستاییان هشیلان است. برای ساماندهی تالاب هشیلان، از ابزار سیپا (برقراری ارتباط، آموزش و آگاهی عمومی) به عنوان ابزاری برای ظرفیت­سازی و مشارکت اجتماعی استفاده شد. برای برقراری ارتباط با جامعه و نهادهای محلی و دولتی در جهت برجسته‏سازی اهمیت تالاب، جشنواره­ای برگزار و کارگاه­های آموزشی برای مردم روستای هشیلان اجرا شد. همچنین در راستای ارائه برنامه­های راهبردی، نشست­هایی با معتمدان محلی تدارک دیده شد و از طریق پرسشنامه موردبررسی قرار گرفتند. داده‏ها با نرم افزار SPSS26 تحلیل شدند و تکنیک SWOT مورد استفاده قرار گرفت. طبق نتایج، برقراری ارتباط، آموزش، آگاهی و همچنین برگزاری جلسات آموزشی، مهم ترین عوامل مؤثر در حفاظت و حمایت از تالاب هشیلان به دست آمدند. همچنین توسعه گردشگری و بهره­برداری پایدار می تواند نقش مهمی در توانمندسازی جوانان روستایی و کسب درآمد پایدار داشته و زمینه را برای کاهش مهاجرت آنها به نقاط اطراف فراهم کند.

مدل سازی کمی و کیفی به عنوان یک ابزار قدرتمند در درک پدیده ها و فرایندهای پیچیده هست. در دهه های اخیر، کاربرد مدل های ریاضی در مدل سازی کمی و کیفی پدیده های مربوط به هیدرودینامیک و کیفیت پهنه های آبی مورد توجه قرار گرفته است. در این تحقیق، مدل سازی دوبعدی هیدرودینامیک و کیفیت تالاب بامدژ از محل سد شاوور در بالادست تا محل تقاطع کانال توانا در پایین دست، به صورت متوسط عمقی و غیرماندگار با استفاده از ماژول های هیدرودینامیک و کیفیت نرم افزار MIKE 21 بررسی خواهد شد. در این راستا، پارامترهای هیدرودینامیک عمق آب، سرعت در جهت، و سرعت در جهت، و پارامترهای کیفی دما، اکسیژن محلول، اکسیژن خواهی بیوشیمیایی، نیترات، آمونیاک، فیکال کلیفرم و توتال کلیفرم برای مدت یک سال شبیه سازی شد. جهت تهیة مدل مناسب، از داده های اندازه گیری شده میدانی استفاده گردید. با استفاده از ماژول هیدرودینامیک ضریب زبری مانینگ برای بستر و سیلاب دشت ها به ترتیب برابر با 0/04 و 0/06 به دست آمد. شرایط مرزی بالادست و پائین دست به ترتیب دبی مشخص و دبی-اشل درنظر گرفته و شبیه سازی برای مدت 365 روز انجام شد. نتایج نشان داد مدل هیدرودینامیک دوبعدی و غیرماندگار نسبتاً از دقت مناسبی برخوردار است و می تواند با دقت قابل قبولی پارامترهای جریان و پهنه تالاب را محاسبه نماید.

پدیده کویرزایی از مشکلات کشور هایی است که حوضه های آبریز بسته دارند. در پست ترین نقاط این حوضه ها، تالاب ها و دریاچه هایی وجود دارند که باقیمانده آخرین دوره یخچالی هستند. در دهه اخیر تغییرات اقلیمی، کمبود بارندگی، فعالیت های انسانی و سوء مدیریت منابع آب سبب کاهش ورودی آب به تالاب ها شده و خشک شدن فصلی و یا دائمی تالاب ها را به دنبال داشته است. این خشکی منجر به رسوب کانی های محلول به ویژه نمک ها شده و تالاب ها را به کویر تبدیل کرده است. تالاب میقان نیز که حوضه آبریزی به مساحت حدود 5528 کیلومتر مربع را زهکشی می کند با معضل کاهش ورودی آب و پدیده کویرزایی مواجه است. این پژوهش با هدف بررسی گسترش کویری شدن در تالاب میقان انجام شده و داده های مورد استفاده در آن شامل نقشه توپوگرافی، نقشه زمین شناسی و داده باند های انعکاسی از تصویر +ETM و تصویر IRS-P6 سال 2007 است. روش تحقیق شامل تحلیل مولفه های اصلی (PCA) مبتنی بر ماتریس همبستگی، تحلیل های دانه سنجی از 11 نمونه رسوب و بررسی های میکروسکوپی از 120 دانه از هر نمونه رسوب بوده است. نتایج تحلیل مولفه های اصلی در تصویر ETM+ و تصویر IRS، دو سطح را شناسایی کرد که سطوح درونی متعلق به PC2 و سطوح بیرونی مربوط به PC1 در هر دو تصویر بوده است. بررسی های مورفوسکوپی مقاطع نشان داد که بخش خشک این تالاب قبلا زیر آب بوده و آثار هوازدگی های شیمیایی در مقاطع وجود دارد. همچنین ضریب سایش نمونه ها نشان از فرسایش آبی در رسوبات نمکی و ژیپس دارد. بنابراین می توان نتیجه گرفت که تالاب میقان در طول تحولات اقلیمی، چنین خشکی ای را تجربه نکرده بوده است و اگر روند خشکی ادامه یابد این تالاب به کویری دائمی تبدیل می شود که امکان احیای آن وجود نخواهد داشت.